Laureaat Geuzenpenning opent 13 maart Minimuseum De Geuzen

De monumentengroene deur onder het bordes van het Vlaardingse stadhuis uit 1650 geeft vanaf vrijdagmiddag 13 maart alle doordeweekse dagen vrije toegang tot een van de kleinste musea van Nederland: Minimuseum De Geuzen. De gemeente Vlaardingen heeft hier een decennialang onberoerde ruimte van 9 m2 ingericht voor het belichten van de eerste Nederlandse verzetsgroep uit de Tweede Wereldoorlog, de Geuzen. Gearresteerde Vlaardingse Geuzen passeerden deze doorgang op weg naar hun cellen.

De gearresteerde Geuzen verbleven enkele uren tot dagen in gevangenschap in Vlaardingen voordat ze door de Duitse bezetter naar de gevangenis in Scheveningen, het ‘Oranjehotel’, werden gebracht. De oorspronkelijke Vlaardingse politiecellen waren in het stadhuis en in het voormalige politiebureau ernaast. Alle cellen waar de Vlaardingse Geuzen gevangen zaten, zijn verdwenen. Op de plek van het voormalige politiebureau staat nu de stadhuisaanbouw uit 1963.

Reis terug in de tijd  

Het Minimuseum De Geuzen was een idee van wethouder Koen Kegel (voor o.a. gemeentelijk vastgoed) en citymarketeer Menno de Mol. Wethouder Kegel: “Wie het bezoekt, stapt letterlijk over de drempel die voor de gearresteerde Vlaardingse Geuzen de overgang was van vrijheid naar gevangenschap. Om bezoekers een tijdreis te laten maken, hebben we hebben de ruimte van 160 bij 580 centimeter zo authentiek mogelijk gelaten. Een bezoek nodigt uit om het verhaal van de Geuzen te horen, zien en voelen. Het verhaal van hun verzet is actueler dan ooit, met de toename van autocratisch leiderschap wereldwijd en oorlog.” 

Geuzenverzet en Geuzenpenning  

De Geuzen vormden de eerste verzetsgroep in de Tweede Wereldoorlog. In 1987 namen Geuzen die de oorlog hadden overleefd het initiatief om de Geuzenpenning uit te reiken aan mensen en organisaties die zich inzetten voor mensenrechten en democratie en die strijden tegen dictatuur, discriminatie en racisme. Dit jaar is de uitreiking voor de 40ste keer. 

Opening 13 maart door laureaat Geuzenpenning  

De laureaat van de Geuzenpenning 2026, de burgemeester van Boedapest Gergely Karácsony, opent op 13 maart aanstaande Minimuseum De Geuzen, samen met vijftien scholieren, wethouder Koen Kegel en wethouder Lianne van Kalken (voor o.a. cultuur en erfgoed). De opening is rond 12.30 uur, direct na het herdenken van het Geuzenverzet bij het Geuzenmonument op de Markt. 

Inrichting  

De 9 m2 meter van Minimuseum De Geuzen is de laatste oorspronkelijke ruimte op de begane grond van het Vlaardingse stadhuis. Voor het inrichten van het minimuseum is slechts het hoogstnoodzakelijke aangepast. Zo is de houten buitendeur gerestaureerd. Een timmerman ging aan de slag om de buitendeur naar buiten te laten opendraaien. Met een naar binnen draaiende deur konden bezoekers geen kant op in de kleine publieksruimte. Binnen zijn twee houten deurtjes links en rechts met rust gelaten. De kleine gewelfde ruimtes achter die deurtjes deden ooit dienst als opslagruimtes. Ze voelen met hun grijze en kale muren aan als uit vervlogen tijden, hoewel de wanden nu licht gepleisterd zijn. Door te bukken kunnen twee bezoekers de nis aan de linkerkant in, om op krukjes een video over de Geuzen te bekijken. In de nis aan de rechterkant worden achter een glasplaat portretten geprojecteerd van de vijftien Geuzen en drie Februaristakers die op 13 maart 1941 zijn gefusilleerd en van twee in het Oranjehotel vermoorde Geuzen.

Geuzenmonument  

De groene deur van Minimuseum De Geuzen is het eindpunt van het Geuzenmonument van kunstenaar Leen Droppert uit 1983. Het monument verbeeldt de fusillade op 13 maart 1941. Een bronzen mannenfiguur heft waarschuwend en bezwerend een hand omhoog, met de andere hand beschermt hij het eigen kwetsbare lichaam en stelt hij zich tegelijk met zijn vuist in verweer tegen de vijand. De bronzen (afgehakte) benen voor de man staan symbool voor de liquidaties, het abrupt beëindigde leven. Achttien zwarte (in plaats van witte) strepen vormen een oversteekplaats die eindigt bij de groene deur, waarachter Geuzen werden vastgehouden.  

Openingstijden  

Minimuseum De Geuzen is van maandag t/m donderdag open van 07.00 tot 19.00 uur en op vrijdag van 07.00 tot 18.00 uur. Een bezoeker heeft gratis toegang en kan zelfstandig een kijkje nemen. Er is een camera in de ruimte om te zorgen voor toezicht door de stadhuisbeveiliger.   
  
Meer info over het museum en over de Geuzen is te vinden op www.vlaardingen.nl/minimuseumdegeuzen   

Achtergrondinfo 'Van Geuzenverzet tot Geuzenpenning'   

De Geuzen kwamen direct na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in opstand tegen de Duitse bezetter. We herdenken deze verzetsstrijders jaarlijks op 13 maart. Die dag in 1941, dit jaar 85 jaar geleden, executeerde de Duitse bezetter vijftien Geuzen en drie Februaristakers op de Waalsdorpervlakte. Dichter Jan Campert schreef hierover ‘Het lied der achttien dooden’.   
   
Het was meteen op 15 mei, op de dag van de overgave van Nederland, dat Bernard IJzerdraat zijn pen en blocnote pakte en zijn Geuzenbericht schreef. Dat was een pamflet om het volk op te roepen zich te verzetten, net zoals de Geuzen in de Tachtigjarige Oorlog hadden gedaan. Historicus Loe de Jong schreef in zijn naslagwerk over de Tweede Wereldoorlog: "Van de eerste illegalen was Bernard IJzerdraat de allereerste." De strijdbare IJzerdraat wist waartoe de nazi’s in staat waren. Voordat hij eind 1939 naar Schiedam kwam, woonde hij bij Duitse grens. Daar had hij samen met zijn vrouw vluchtelingen uit Duitsland opgevangen. Hij had gehoord over de onverdraagzaamheid en discriminatie in Duitsland en over de nazi-tactiek van de zondebok, waardoor de Joden overal de schuld van kregen.   

Wandelsportvereniging Flardinga

In Vlaardingen was op 14 mei bij leden van de wandelsportvereniging Flardinga ook een grote drang tot verzet ontstaan. De Vlaardingers waren die middag in het gebombardeerde Rotterdam geweest. Ze hadden daar rondgelopen tussen de brandende en instortende huizen en wanhopig naar familieleden zoekende mensen. Ze hadden in Rotterdam geholpen, zo goed en kwaad als dat kon. En ze hadden de haat voelen oplaaien tegen de moordenaars van wat toch ook hun stad was. Die avond hoorden ze op de radio dat Nederland zich overgaf. Ze waren woedend en voelden meteen: we willen wat doen.   

Vele verzetshaarden

En zo is het gegaan. IJzerdraat kwam via zijn Vlaardingse kennis Jan Kijne begin juni in contact met die Vlaardingse wandelaars. Arij Kop was de drijvende kracht achter wandelsportvereniging Flardinga. Bij hem thuis aan de Tweede Maasboschstraat is het Vlaardingse Geuzenverzet geboren. IJzerdraat vond in de Vlaardingers een groep praktische medestanders, die meteen een stap verder wilden gaan. Er moest gesaboteerd worden, inlichtingen ingewonnen, over Duitse installaties, oorlogsschepen en munitieopslagplaatsen. En die moesten worden doorgegeven aan Engeland.   

In de maanden hierna vormde zich een netwerk van verzetshaarden. Er waren Geuzengroepen in Schiedam, Vlaardingen, Maassluis en Rotterdam, maar ook in Delft, Nijmegen en Arnhem en in tientallen andere plaatsen. Er waren Geuzen van Amsterdam tot Alphen aan den Rijn, van Leeuwarden tot Lekkerkerk.    

Arrestaties

Te weinig ervaring met ondergrondse strijdmethoden en de bijbehorende geheimhouding maakte echter een snel en gewelddadig einde aan hun verzetsactiviteiten. Een grote groep Geuzen werd eind 1940 door de bezetter opgepakt. Op dinsdag 4 maart 1941 werd achttien Geuzen door een Duitse rechtbank na een schijnproces in Den Haag ter dood veroordeeld. De straf van drie van hen werd nog veranderd in levenslange tuchthuisstraf, omdat ze nog geen 20 jaar waren. De overige vijftien werden op 13 maart 1941 samen met drie leiders van de Februaristaking in Amsterdam naar de Waalsdorpervlakte bij Den Haag gebracht. Hier werden ze op een rij gezet en door een peloton van Duitse soldaten doodgeschoten. IJzerdraat, Kop en Kijne waren drie van de achttien gefusilleerden op 13 maart 1941.    

Meer dan 150 andere leden van het opgerolde Geuzenverzet verdwenen in concentratiekampen. Een deel keerde nooit meer terug. Wie wel terugkeerde, was voor het leven getekend.    

Geuzenmonument  

De groene deur van Minimuseum De Geuzen is het eindpunt van het Geuzenmonument van de Vlaardingse kunstenaar Leen Droppert. Het monument is onthuld op 12 maart 1983 door Koningin Beatrix. Het verbeeldt de fusillade op 13 maart 1941. 

Een bronzen mannenfiguur beeldt vastberadenheid, maar ook twijfel en onzekerheid uit. De lopende figuur is doordrongen van zijn opdracht om de boodschap verder te dragen naar de toekomst. Hij mag niet stilstaan. Eén hand heft hij waarschuwend en bezwerend omhoog, met de andere beschermt hij het eigen kwetsbare lichaam en stelt hij zich tegelijk met zijn vuist in verweer tegen de vijand. Het beeld wordt omringd door een cirkelvormig, uit bakstenen opgetrokken, muurtje. Op de plek waar de cirkel wordt doorbroken, staan twee bronzen (afgehakte) benen opgesteld. De bronzen benen staan symbool voor de liquidaties, het abrupt beëindigde leven. Hier begint een oversteekplaats met achttien zwarte strepen (in plaats van witte). De achttien strepen staan voor het aantal ter dood veroordeelden. De strepen eindigen bij de deur naar de politiecellen, waar de Geuzen na hun gevangenneming werden vastgehouden. De deur waarachter nu het Minimuseum De Geuzen is gevestigd.

Twee herdenkingen  

Op 13 maart aanstaande start om 11.00 uur op begraafplaats Emaus een herdenking bij de Geuzengraven met muziek, woorden en bloemlegging. Na deze herdenking vertrekt om 11.35 uur de Wandeling voor Vrede en Vrijheid naar de Markt, waar om circa 12.00 uur een herdenking volgt bij het Geuzenmonument met kranslegging, een minuut stilte en adoptie van het moment door scholieren. Het is 13 maart 2026 precies 85 jaar geleden dat de achttien Geuzen zijn gefusilleerd. 

Geuzenpenning  

Sinds 1987 wordt de Geuzenpenning In Vlaardingen uitgereikt, een initiatief van Geuzen die de oorlog hadden overleefd. De stichting Geuzenpenning wordt ook nog steeds ondersteund door nabestaanden van Geuzen. Dit jaar ontvangt de burgemeester van Boedapest, Gergely Karácsony, de Geuzenpenning.    

De Geuzenpenning is bedoeld om hedendaagse vrijheidsstrijders en mensenrechtenactivisten eer te bewijzen en te steunen. De penning is een onderscheiding voor mensen en organisaties die strijden tegen alle vormen van dictatuur, discriminatie en racisme in de samenleving.    

Meer informatie over de Geuzen en de Geuzenpenning: geuzenpenning.nl

Bijlagen

• Foto deuropening, bijschrift: Citymarketeer Menno de Mol, wethouder Koen Kegel en Hjalmar Teunissen van Stadsarchief Vlaardingen in de deuropening van het Minimuseum De Geuzen dat op 13 maart opengaat voor publiek.
• Foto buitendeur, bijschrift:Buitendeur en inkijkje
• Foto Geuzenmonument, bijschrift:Vanuit Minimusuem De Geuzen is er zicht op het Geuzenmonument